اینترنت ماهواره‌ای روی موبایل: بیمه‌ی شبکه، نه جایگزین آن

ماهواره‌ای که مستقیم به گوشی وصل می‌شود، چند سال اول فقط دموی جذاب کنفرانس‌ها بود. داده‌های Ookla نشان می‌دهد از آن مرحله گذشته و دارد به یک لایه‌ی واقعی از شبکه‌ی موبایل تبدیل می‌شود. ولی همان داده‌ها چیز دیگری هم می‌گویند: این لایه هنوز خیلی نازک است.

رشد سریع، استفاده‌ی کم

بین تیر ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ (جولای ۲۰۲۵ تا مارس ۲۰۲۶) تعداد اتصال‌های D2D که Ookla ثبت کرده ۲۴.۵ درصد رشد کرده. سرمایه‌گذاری در این حوزه هم طبق گزارش خود Ookla در یک سال از ۴۰ میلیارد دلار گذشته.

توزیع جغرافیایی این اتصال‌ها یکنواخت نیست:

• آمریکا ۴۵.۹ درصد نمونه‌ها
• استرالیا ۱۸.۱ درصد
• شیلی ۱۰ درصد
• کانادا ۹.۸ درصد
• بریتانیا ۴.۵ درصد

یک چیز مشترک بین این کشورها هست: پهنه‌های وسیع با پوشش زمینی کم. بیشتر اتصال‌ها مربوط به Starlink بوده، هرچند AST SpaceMobile و Skylo و Lynk Global و Amazon Leo هم در داده‌ها دیده می‌شوند.

اما چه کسی واقعاً استفاده می‌کند

اینجاست که عددها لحن عوض می‌کنند. سهم کاربرانی که در مارس ۲۰۲۶ حتی یک بار اتصال D2D ثبت کرده‌اند در هیچ بازاری از ۱.۵ درصد بالاتر نرفته. نیوزیلند با ۱.۴۱ درصد بالاترین است، شیلی ۱.۲۶، پرو ۱.۰۸، استرالیا ۱.۰۷، کانادا ۰.۷، آمریکا ۰.۴۶، بریتانیا ۰.۳، اوکراین ۰.۱۶ و ژاپن ۰.۱۱ درصد.

نمودار: نس‌نت. داده از گزارش Ookla، مارس ۲۰۲۶.

دقت کنین آمریکا با اینکه نزدیک نیمی از کل اتصال‌ها را دارد، در نسبت کاربرانش هفتم است. یعنی حجم اتصال و نفوذ در بین کاربران دو چیز متفاوتند.

کیفیت واقعی، آن‌طور که تست جاده‌ای نشان می‌دهد

RootMetrics در نیمه‌ی دوم ۲۰۲۵ در مناطق روستایی نیویورک روی شبکه‌ی D2D استارلینک تست حرکتی گرفت. از ۲۳۸ تلاش برای ارسال و دریافت پیام کوتاه، ۱۴۳ مورد موفق شد، یعنی حدود ۶۰ درصد. میانگین زمان انتقال یک دقیقه و ۱۷ ثانیه بود، سریع‌ترین پیام در یک ثانیه رسید و کندترین حدود پنج دقیقه طول کشید. قدرت سیگنال بین منفی ۱۰۸ تا منفی ۱۲۶ دی‌بی‌ام ثبت شد.

نکته‌ی مهم شرایط تست است: داخل خودروی در حال حرکت. سرویس‌های فعلی D2D برای فضای باز و حالت ساکن و دید مناسب به آسمان طراحی شده‌اند، نه برای گوشی‌ای که در ماشین در حال جابه‌جایی است.

و همین چند ماه فرق کرده. Ookla در گزارش شهریورش می‌گوید در تست‌های نیمه‌ی اول ۲۰۲۶ در آمریکا، حدود نه پیام از هر ده پیام از خودروی در حال حرکت به مقصد رسیده. در ایالت اورگن هم D2D در حداکثر ۵.۷ درصد نمونه‌های تست جاده‌ای دیده شده، متمرکز در همان مناطق روستایی که حفره‌های پوشش زمینی بیشترند.

ونزوئلا: جایی که این لایه واقعاً کار کرد

بهترین نمونه‌ی عملی این تکنولوژی یک بحران بود، نه یک تبلیغ.

بعد از زمین‌لرزه‌های ونزوئلا که شبکه‌های زمینی را از کار انداخت، رگولاتور سریع D2D را مجاز کرد و هر سه اپراتور ملی تقریباً بلافاصله با Starlink قرارداد بستند. Ookla داده‌های شبکه‌اش را با داده‌های لرزه‌ای سازمان زمین‌شناسی آمریکا تطبیق داد و دید مناطقی که شدیدترین لرزش را داشتند، بیشترین حجم اتصال ماهواره‌ای D2D را هم داشتند. همزمان شمارش شبکه‌های زمینی پایین می‌آمد، چون برق و زیرساخت از دست می‌رفت.

این دقیقاً همان کاری است که این لایه برایش ساخته شده.

وقتی پول وارد شد، اتصال‌ها کم شد

یک نشانه‌ی اقتصادی هم در داده‌ها هست. T-Mobile در آمریکا و Rogers در کانادا شروع کردند از بعضی مشترکان برای D2D پول بگیرند، با پلن‌هایی زیر ۱۵ دلار در ماه. در همان بازه Ookla کاهش تعداد اتصال در این دو بازار را دید. خود گزارش تأکید می‌کند عوامل دیگری مثل فصلی بودن استفاده هم می‌توانند دخیل باشند، چون در ماه‌های سرد آدم‌ها کمتر بیرون از پوشش زمینی وقت می‌گذرانند.

گلوگاه‌ها: رگولاتور، راکت، و گوشی

گزارش سه محدودیت را جدا می‌کند.

رگولاتور. در اروپا بیرون از بریتانیا و اوکراین هیچ سرویس تجاری D2D وجود ندارد و علتش سرعت مقررات است نه محدودیت فنی. کمیسیون اروپا برنامه دارد باند ۲ گیگاهرتز MSS را به سه دسته تقسیم کند: یکی برای سرویس‌های دولتی، یکی رزرو شرکت‌های اروپایی و یکی باز برای همه از جمله اسپیس‌ایکس و Amazon Leo. بعضی ناظران انتظار دارند گسترش اروپا تا ۲۰۲۸ یا بعدتر عقب بیفتد. آمریکا و استرالیا برعکس جلوترند، اولی با باز کردن باندهای بیشتر و دومی با الزام پوشش پایه برای ارتباطات اضطراری.

راکت. ماهواره‌ی D2D بزرگ‌تر عملکرد بهتری می‌دهد، ولی راکت بزرگ‌تر و برنامه‌ی پرتاب مطمئن لازم دارد و شرکت‌های کمی از عهده‌اش برمی‌آیند. Starship در مرکز خیلی از این برنامه‌هاست.

گوشی. حتی وقتی یک باند در استانداردهای 3GPP تأیید شود، سازنده‌ی گوشی مجبور نیست پشتیبانی‌اش را اضافه کند. گوشی‌ها هم سال‌ها دست مردم می‌مانند. یعنی حتی با فرض حل شدن بقیه‌ی موانع، فراگیر شدن سخت‌افزار سازگار زمان می‌برد.

محصول واقعی چیست

اگر این عددها را کنار هم بگذارید، تصویری که در می‌آید این است: محصول امروز D2D «اینترنت ماهواره‌ای روی موبایل» نیست، یک لایه‌ی بیمه برای شبکه‌ی موبایل است.

لایه‌ای که شاید ۹۹ درصد مواقع به کارتان نیاید، ولی در آن یک درصد باقی‌مانده، وسط جاده یا کوه یا دریا یا یک بحران، ارزشش از کل شبکه‌ی معمولی بیشتر می‌شود. Ookla هم همین را می‌گوید: قدرت اصلی D2D پوشش است، نه سرعت.

اگر روزی از پیام کوتاه و دیتای محدود به پهن‌باند واقعی برسیم، ماجرا فقط تجربه‌ی کاربر را عوض نمی‌کند. اقتصاد ساختن شبکه‌ی موبایل در مناطق کم‌جمعیت هم عوض می‌شود، چون دیگر لازم نیست برای هر دره یک دکل بسازید.

این برای کاربر ایرانی چه معنایی دارد

اول یک ابهام را برطرف کنیم، چون زیاد پیش می‌آید. D2D همان استارلینک با دیش نیست. اینکه بشنوین «استارلینک روی موبایل» به این معنی نیست که گوشی شما امروز کاری می‌کند. D2D فقط وقتی کار می‌کند که گوشی سخت‌افزار و باند لازم را داشته باشد، اپراتور شما با یک ارائه‌دهنده‌ی ماهواره‌ای قرارداد بسته باشد، و رگولاتور کشور اجازه داده باشد. در ایران هیچ‌کدام از این سه شرط برقرار نیست.

دوم، و مهم‌تر: مدل ونزوئلا در قطعی عمدی تکرار نمی‌شود. آنجا زمین‌لرزه شبکه را از کار انداخت و رگولاتور خودش دنبال راه جبران بود، پس در چند روز مجوز داد و اپراتورها وصل شدند. در قطعی عمدی، همان نهادی که باید D2D را مجاز کند خودش تصمیم‌گیرنده‌ی قطعی است. پس روی این تکنولوژی به‌عنوان راه دور زدن قطعی حساب نکنین. ساختارش اجازه نمی‌دهد.

چیزی که برای شما تغییر نکرده این است: مسیری که از زیرساخت داخلی رد نمی‌شود همان ترمینال ماهواره‌ای است، نه گوشی. D2D یک لایه‌ی مفید برای جاهای بی‌پوشش دنیاست، ولی جواب مسئله‌ی ما نیست.

جمع‌بندی

رشد ۲۴.۵ درصدی عدد بزرگی است و زیر ۱.۵ درصد عدد کوچکی. هر دو درست‌اند و کنار هم معنا پیدا می‌کنند: تکنولوژی از مرحله‌ی نمایش عبور کرده و وارد شبکه شده، ولی جایی در شبکه ایستاده که فقط وقتی بقیه‌اش نیست به چشم می‌آید.

منابع

گزارش شهریور Ookla درباره‌ی D2D: Ookla

عددهای رشد، سهم کشورها و تست RootMetrics: RCR Wireless · Light Reading